Das Kon­zen­tra­ti­ons­la­ger Dachau wurde im März 1933 als Lager für poli­ti­sche Gefan­gene gegrün­det, die in den Tagen nach der Macht­er­grei­fung die deut­schen Gefäng­nisse über­füll­ten. Nach der Reichs­kris­tall­nacht kamen viele jüdi­schen Mit­bür­ger ins KZ Dachau. Etwa jeder 4. Häft­ling war jüdi­scher Abstam­mung. Ab Kriegs­be­ginn 1939 wur­den  viele Kriegs­ge­fan­gene und Zwangs­ar­bei­ter aus den erober­ten Gebie­ten ein­ge­lie­fert.

Von ins­ge­samt 206 206 Häft­lin­gen wurden 163 538 als poli­ti­sche Schutz­häft­linge geführt.

Die Geist­li­chen gehör­ten zur Gruppe der poli­ti­schen Häft­linge. Sie wur­den haupt­säch­lich ab 1938, zuerst aus Deutsch­land und Öster­reich, ins KZ Dachau gebracht. In grö­ße­ren Grup­pen kamen Geist­li­che ab 1940 aus Polen, Deutsch­land und allen ande­ren erober­ten Län­dern.

2.796 Geist­li­che lit­ten im KZ Dachau. Dar­un­ter waren 2652 katho­li­sche Geist­li­che. Von den Geistlichen star­ben rund 1.800, das entspricht 64 %.

Die größte Gruppe unter die­sen Geist­li­chen stell­ten mit 1807 die pol­ni­schen Geist­li­chen, von die­sen star­ben 1.106 (nach Jez).

93% der Geist­li­chen waren katho­li­sche Geist­li­che, obwohl die Katho­li­ken im deut­schen Reich nur einen Bevöl­ke­rungs­an­teil von 30% hat­ten. 70% der deut­schen Bevöl­ke­rung war evan­ge­lisch. Evan­ge­li­sche Geist­li­che stell­ten 3,8% der Gruppe der Geist­li­chen im KZ Dachau. (Rest kleine Grup­pen ande­rer Kon­fes­sio­nen)

Von diesen Geistlichen, die im KZ Dachau litten und ermordet wurden, wurde bisher P. Titus Brandsma heiliggesprochen. Insgesamt wurden 59 Geistliche, die Häftlinge im KZ Dachau waren, seliggesprochen. Außerdem wurden vier Laien seliggesprochen. Insgesamt sind 63 Märtyrer von Dachau heilig- bzw. seliggesprochen (Stand Juni 2026). Diese Männer sind uns von der Kirche geschenkt als Vorbilder, Fürsprecher und Freunde im Himmel.

Das Ster­ben von vielen hundert Män­nern ist als Mar­ty­rium aner­kannt worden.

Die Zah­len der Sta­tis­ti­ken wei­chen, je nach Quelle etwas von­ein­an­der ab. Eine genaue und end­gül­tige Klä­rung der Zah­len wird wohl nicht mehr mög­lich sein.

 

Fol­gende Zah­len sind ent­nom­men: Eugen Wei­ler,  die Geist­li­chen in Dachau. Zah­len

Summe der Geist­li­chen im KZ Dachau ins­ge­samt: 2796[1],[2], davon waren 2076 katho­li­sche Welt­geist­li­che, 576 Ordens­geistliche und 142 Geist­li­che ande­rer Kon­fes­sio­nen.

 

Geist­li­che nach Herkunftslän­dern:
[3] (Zahlen nach Schneider, mit B gekennzeichnet nach Bornefeld)

                                                            in %                       davon gestorben:

Polen: 1811, B: 1807,                        65,24%[4],                + 567

Deut­schland: 327, B: 333,                11,75%                       +65

Tsche­cheslowakei: 156, B: 159 ,      5,59%                         +29

Fran­kreich: 165, B: 169,                    5,91%                         +10

Öster­reich 93, B: 100,                        3,33%                         +18

Bel­gien: 48, B: 46,                           1,72%                         +7

Niederlande: 66, B: 64,                                                        +6

Ita­lie­n: 30, B: 29,                                                                  +3

Jugo­sla­wien 42, B: 43,                       1,5%                           +3

Luxem­burg 17,                                                                       +4

 Weitere kleine Gruppen aus anderen Ländern wurden hier nicht aufgenommen

 

Ordens­geist­li­che[5]: (Zah­len der gro­ßen Grup­pen)

Jesui­ten: 103

Fran­zis­ka­ner: 87

Kapu­zi­ner: 47

Stey­ler: 43

Obla­ten der unbe­fleck­ten Jung­frau Maria: 33

Salen­sia­ner: 32

Pal­lot­ti­ner: 22

Mis­sio­nare des hei­li­gen Vin­zenz: 16

Mis­sio­nare von der hei­li­gen Fami­lie: 14

Alber­ti­ner: 13

Kar­me­li­ter: 11

Domi­ni­ka­ner: 10

Redemp­to­ris­ten: 10

Ins­ge­samt: 576

 

 Geistliche nach Konfessionen[6]:

Römisch katholisch: 2653, 94,7%

Griechisch katholisch: 5, 0,02%

Altkatholisch: 2, 0,02%

Orthodox: 23, 0,8%

Evangelisch: 89, 3,8%

Tschechische Kirche: 3, 0,01%

Mariaviten: 5, 0,01%

Muslime: 2, 0,01%

Insgesamt: 2782

Die mit Abstand größte Gruppe im KZ Dachau bildeten die katholischen Geistlichen.

 

Sonstige Zahlen:

Seminaristen: 177[7]

Bischöfe: 6 (2 katholische, 3 orthodoxe, 1mariavit)[8]

Militärgeistliche: 61[9]

 

Abweichende Zahlen am Beispiel Mangold-Thoma-Liste[10]:

Ins­ge­samt waren wäh­rend der zwölf Jahre 2.720 Geist­li­che inhaf­tiert; 132 wur­den in andere Lager ver­legt oder eva­ku­iert, 314 wur­den ent­las­sen, 1.034 ver­star­ben im Lager. Am Sonn­tag den 29. April 1945 wurde das Lager Dachau befreit, unter den Häft­lin­gen waren 1.240 Geistliche.

Geist­li­che nach Natio­nen (Todes­zah­len in Klam­mern):

• 1.780 Polen (+868), 4 verlegt/evakuiert, 78 ent­las­sen, 830 befreit;
• 447 Deut­sche und Öster­rei­cher (+94), 100 verlegt/evakuiert, 208 ent­las­sen, 45 befreit;
• 156 Fran­zo­sen (+10), 4 verlegt/evakuiert, 5 ent­las­sen, 137 befreit;
• 109 Tsche­chen (+24), 10 verlegt/evakuiert, 1 ent­las­sen, 74 befreit;
• 63 Hol­län­der (+17), 0 verlegt/evakuiert, 10 ent­las­sen, 36 befreit;
• 46 Bel­gier (+9), 3 verlegt/evakuiert, 1 ent­las­sen, 33 befreit;
• 28 Ita­lie­ner (+1), 1 verlegt/evakuiert, 0 ent­las­sen, 26 befreit;
• 16 Luxem­bur­ger (+6), 0 verlegt/evakuiert, 2 ent­las­sen, 8 befreit;
• ver­ein­zelt: 5 Dänen, 2 Alba­ner, 2 Eng­län­der, 2 Grie­chen, 3 Litauer, 1 Nor­we­ger, 1 Rumäne, 1 Spa­nier, 2 Schwei­zer, 3 Ungarn, 3 ohne Staats­an­ge­hö­rig­keit.

Über­sicht über die Glau­bens­rich­tun­gen:

• 2.579 katho­lisch
• 109 evan­ge­lisch
• 22 griechisch-orthodox
• 8 alt­ka­tho­lisch
• 2 mus­li­misch

Quelle: Man­gold­liste

[1] Nach Bornefeld, bei WEILER, Eugen, die Geistlichen in Dachau, S. 87

[2] Dr. Johannes Neuhäusler nennt 2720 Geistliche;Dr. Johannes Neuhäusler, Wie war das im KZ Dachau, S. 28

[3] WEILER, Eugen, die Geistlichen in Dachau, S 45 ff

[4] Weiler, S. 48

[5] Weiler S. 54f

[6] Weiler, S. 46

[7] Weiler S. 67

[8] Weiler S. 59

[9] Weiler S. 64

[10] Diese Zahlen verwendete auch Neuhäusler, a.a.O, S. 28

 

Polnischer Text

Duchowni liczby i statystyki

Obóz koncentracyjny w Dachau założono w marcu 1933 roku, miał być obozem dla więżniów politycznych, którzy w dniach przejęcia władzy przez NSDAP, przepełniali niemieckie więienia. Po Nocy Krzyształowej do Dachau przetransporotwano wielu obywateli Niemiec żydowskiego pochodzenia. Około co czwarty więzień był żydowskiego pochodzenia. Od początku wojny w 1939 roku do obozu przewożono wielu jeńców wojennych i robotników przymusowych z krajów okupowanych.

Z w sumie 206 206 więźniów, 163 538 - jako więźniowie polityczni- miało status tzw. więźniów prewencyjnych (niem. Schutzhäftling).

Duchowni należeli do grupy więźniów politycznych. Do Dachau przywożono ich głównie od 1938 roku początkowo z Niemiec i Austrii. Od 1940 roku w wiekszych grupach przetransporotwano niemieckich duchownych a także duchownych z Polski i wszystkich innych krajów okupowanych.

2 796 duchownym zadawano cierpienia w obozie. Wśród nich było 2652 duchownych katolickich. Spośród wszystkich uwięzionych w Dachau duchownych zginęło 1800, czyli 64%.

Największą grupę spośród nich stanowili duchowni polscy (1807) z czego 1106 zmarło. (por. Jeż).

93% z posród uwięzionych obozie duchownych stanowili duchowni katoliccy, chociaż katolicy stanowili ledwie 30% ludności ówczesnych Niemiec. 70% ówczesnej ludności stanowili ewangelicy. W obozie w Dachau z całej grupy uwięzionych duchownych duchowni ewangeliccy stanowili 3,8%. (pozostała niewielka grupa to duchowni innych wyznań chrześcijańskich.

Spośród uwięzionych i zamordowanych w Dachau księży jeden z nich został kanonizowany, o. Tytus Brandsma, a 57 zostało beatyfikowanych.

47 męczenników pochodzi z Polski, wśród nich jeden świecki – ojciec rodziny. 57 błogosławionych podarował nam Kościół jako naszych wstawienników i przyjaciół w niebie.

Śmierć tych wieluset mężczyn uznano za męczeństwo.

Liczby i statystyki różnią się nieco od siebie w zależności od żródła. Dokładnych i ostatecznych liczb prawdopodobnie nie da się już przytoczyć.

Poniższa statystyka pochodzi z następującej publikacji:  Die Geistlichen in Dachau sowie in anderen Konzentrationslagern und in Gefängnissen Hrsg. von Eugen Weiler 1983

 

Duchowni wg krajów pochodzenia

3 (liczby cytowane za: Richardem Schneiderem, te oznaczone literą B za: Antonem Bornefeldem)

                                                                                                            zginęło:

Polska: 1811, B: 1807,                        65,24%[4],                + 567

Niemcy: 327, B: 333,                             11,75%                       +65

Czechosłowacja: 156, B: 159 ,          5,59%                         +29

Fran­cja: 165, B: 169,                              5,91%                         +10

Austria 93, B: 100,                                 3,33%                         +18

Bel­gia: 48, B: 46,                                      1,72%                         +7

Holandia: 66, B: 64,                                                                     +6

Włochy: 30, B: 29,                                                                        +3

Jugo­sła­wia 42, B: 43,                             1,5%                                +3

Luksem­burg 17,                                                                            +4

 Dalsze pomniejsze grupy z innych krajów nie zostały tu uwzględnione.

Zakonnicy [5] (wg największych grup)

Jezuici: 103

Fran­ciszkanie: 87

Kapu­cyni: 47

Werbiści: 43

Oblaci Najświętszej Marii Panny: 33

Salezjanie 32

Pal­lot­yni: 22

Misjonarze św Wincentego: 16

Misjonarze św. Rodziny: 14

Alber­tyni: 13

Kar­me­lici: 11

Domi­ni­ka­nie: 10

Redemp­toryści: 10

W sumie: 576

Duchowni według wyznania [6]:

Katolicy: 2653, 94,7%

Grekokatolicy: 5, 0,02%

Starokatolicy: 2, 0,02%

Prawosławni: 23, 0,8%

Ewangelicy: 89, 3,8%

Kościół Czeski: 3, 0,01%

Mariawici: 5, 0,01%

Muzułmanie: 2, 0,01%

W sumie: 2782

Najliczniejszą grupą duchownych w Dachau byli duchowni katoliccy.

Pozostałe statystyki:

Seminarzyści: 177 [7]

Biskupi: 6 (2 katolickich, 3 prawosławnych, 1mariawita)[8]

Kapelani Wojskowi: 61[9]

Statystyki wg innego źródła listy sporządzonej przez Petrusa Mangolda i Emila Thomę

W ciągu 12 lat funkcjonowania obozu 2.720 duchownych zostało uwięzionych; 132 zostało przetransportowanych do innego obozu lub ewakuowanych, 314 zostało zwolnionych, 1.034 zmarło w obozie. W niedzielę 29 kwietnia 1945 roku obóz został wyzwolony, wśród więżniów było wówczas 1.240 duchownych.

Duchowni wg narodowości (Liczba zamordowanych w nawiasie):

• 1.780 Polaków (+868), 4 przetransportowanych do innego obozu/ewakuowanych, 78 zwolnionych, 830 dożyło wyzwolenia;

• 447 Niemców i Austriaków (+94), 100 przetransportowanych do innego obozu/ewakuowanych, 208 zwolnionych, 45 dożyło wyzwolenia;

• 156 Fran­cuzów (+10), 4 przetransportowanych do innego obozu/ewakuowanych, 5 zwolnionych, 137 dożyło wyzwolenia;

• 109 Czechów  (+24), 10 przetransportowanych do innego obozu/ewakuowanych, 1 zwolnionych, 74 dożyło wyzwolenia;

• 63 Holendrów (+17), 0 przetransportowanych do innego obozu/ewakuowanych, 10 zwolnionych, 36 dożyło wyzwolenia;

• 46 Bel­gów (+9), 3 przetransportowanych do innego obozu/ewakuowanych, 1 zwolnionych, 33 dożyło wyzwolenia;

• 28 Włochów (+1), 1 przetransportowanych do innego obozu/ewakuowanych, 0 zwolnionych, 26 dożyło wyzwolenia;

• 16 Luksem­bur­czyków (+6), 0 przetransportowanych do innego obozu/ewakuowanych, 2 zwolnionych, 8 dożyło wyzwolenia;

• 5 Duńczyków, 2 Alba­ńczyków, 2 Anglików, 2 Greków, 3 Litwinów, 1 Nor­we­g, 1 Rumun, 1 Hiszpan, 2 Szwajcarów, 3 Węgrów, 3 bezpaństwowcow

Statystyka pod względem wyznaniowym:

• 2.579 katolicy

• 109 ewangelicy

• 22 prawosławni

• 8 starokatolicy

• 2 muzułmanie

Źródła: tzw. Lista Petrusa Mangolda (niem. Mangold-Thoma Liste)

Przypisy

[1] Cyt. za Anton Bornefeld, por. WEILER, Eugen, Die Geistlichen in Dachau, s. 87

[2] Dr. Johannes Neuhäusler wymienia 2720 duchownych ; Johannes Neuhäusler, Wie war das im KZ Dachau? : Ein Versuch, d. Wahrheit näherzukommen, Dachau 1980 s. 28

[3] WEILER, Eugen, Die Geistlichen in Dachau, s. 45 i nast.

[4] Weiler, s. 48

[5] Weiler s. 54 i nast.

[6] Weiler, s. 46

[7] Weiler s. 67

[8] Weiler s. 59

[9] Weiler s. 64

[10] Te liczby podaje także Neuhäusler, op. cit., s. 28